تنوع تجربه دینی

یکشنبه 21 آبان 1391 10:07 ق.ظنویسنده : وحید حلاج

 


تئودور فلورنوئا روانشناس برجسته سوئیسی (1854 – 1920) که علایق همدلانه‌ای نسبت به دین داشت دو اصل– مثبت و منفی- را به عنوان مبنای پژوهش‌های روانشناختی دین قرار داد. «بر اساس اصل «استثنای امر لاهوتی» روانشناسان دین نباید وجود شیء مذهبی را انکار یا اثبات کنند، زیرا این امر به فلسفه مربوط می‌شود و خارج از حوزه صلاحیت آنهاست. از سوی دیگر، بر عهده آنهاست که احساس تعالی را تصدیق نمایند و ظرایف و انواع آن را با بیشترین دقت و امانت ممکن بررسی کنند.» (روانشناسی دین، دیوید ام. ولف، ترجمه محمد دهقانی، ص 86) ویلیام جیمز (فیلسوف و روانشناس آمریکایی 1842 – 1910) هم که دوست و همفکر فلورنوئا محسوب می‌شد این دو اصل را فرض گرفته بود. با این حال ویلیام جیمز مانند دیگر متفکران پراگماتیست نگاهی عملگرایانه به پدیده دین دارد. وی ابتدا میان دو گروه «سالم‌اندیشان» یا «یک بار زادگان» و «روح‌های بیمار» یا «دوبار زادگان» تفاوت می‌گذارد. سالم اندیشان کسانی هستند که: «این احساس را دارند که در عالم همه چیز بر وفق مراد است و/ یا خودشان در طرف راست خدا قرار دارند و، به عبارت دیگر اهل فلاح و نجات سعادت‌اند» (تنوع دین در روزگار ما، چارلز تیلور، ترجمه مصطفی ملکیان، مقدمه ص 15 و 16). اینان گروهی هستند که شرور را در عالم نمی‌بینند و بسیار خوشبینانه به جهان پیرامون می‌نگرند. جیمز، بر این باور است که نفوذ لیبرالیسم در مسیحیت در اوایل قرن نوزدهم باعث نضج و رونق دیدگاه سالم‌اندیشی شده است. وی می‌گوید: «اینک مجامعی را سراغ داریم که مبلغان آن نه تنها آگاهی از گناه را در ذهن ما بزرگ نمی‌کنند بلکه به تخفیف آن عنایت دارند. آنها کیفر ازلی را نادیده انگاشته یا حتی آن را انکار می‌کنند و به جای تاکید بر فساد و شرارت انسان، بیشتر بر قدر و منزلت او اصرار می‌ورزند» (تنوع تجربه دینی، ویلیام جیمز، ترجمه حسین کیانی، حکمت، ص 115 و 116). دسته دیگری که جیمز برمی‌شمرد «روح‌های بیمار» یا «دوبارزادگان» هستند: «کسانی که مزاجی مخالف مزاج گروه اول دارند و بر جنبه‌های تیره و تارتر عالم درنگ می‌کنند و به تعبیر دیگر، از دیدن درد، فقدان و شکست و ضایعه، شر و رنج گریزی ندارند» (تنوع دین در روزگار ما، ص 16). جیمز، کنه دینداری را مربوط به گروه دوم (دوبارزادگان) می‌داند. اینان کسانی هستند که از آگاهی نسبت به الف- فقدان معنا در عالم ب- شر موجود در جهان و ج- احساس شدید گناه شخصی یا گناهکاری خود برخوردارند. جیمز گروه اخیر را مستعد نوعی تجربه دینی می‌داند که موجب ایمان‌‌آوری Conversion می‌شود. دیدگاه‌های عملگرایانه جیمز معطوف به نتیجه دینداری است تا حقیقت فلسفی دین. او در ابتدای این کتاب میان دو رویکرد پژوهشی نسبت به دین تفاوت می‌گذارد یکی این که گرایش‌های دینی چیستند و دیگر این که اهمیت فلسفی آنها چیست. وی پاسخ به پرسش اول را که شامل پرسش‌هایی نظیر: «ماهیت آن چیست؟ چگونه پدید آمده است؟ ساختار، منشاء و پیشینه آن چیست؟» (تنوع تجربه دینی، ص 20) می‌شود را حکم وجودی یا قضیه وجودی (Existensial Judgment) مسئله می‌نامد و پاسخ به پرسش دوم را قضیه ارزشی یا حکم معنوی (Spiritual Judgment) نام می‌نهد. جیمز تاکید دارد که نباید توجه و تمرکز روی ارزش وجودی دین باعث فراموش شدن ارزش معنوی آن بشود. او در این کتاب سعی دارد تا ترکیبی از این دو نوع رویکرد به دست بدهد که هم وجه وجودی و هم وجه معنوی دین و دینداری را مدنظر داشته باشد.کتاب «تنوع تجربه دینی» مجموعه گردآوری و اصلاح شده از بیست درس گفتار است که ویلیام جیمز آنها را در سال 1898 در دانشگاه ادینبورو اسکاتلند ایراد کرده است. رویکرد جیمز در این درس گفتارها، رویکردی پدیدار شناختی است و در جای جای کتاب مثال‌های فراوانی از تجربه‌های دینیِ به ثبت رسیده اعم از تجربه‌های دینی قدیسان یا «نخبگان» و تجربه‌های دینی مردم عادی آورده شده است. جیمز در این کتاب به مخالفت با دیدگاه طبیعت‌گرایانه در روانشناسی که منشاء تمام تجربه‌های عرفانی و دینی را فیزیولوژی بدن انسان می‌داند برمی‌خیزد و معتقد است که دیدگاه طبیعت‌گرایانه از اثبات این که تمام تجربه‌های عرفانی و دینی منشاء فیزیولوژیکی دارند عاجز است. از طرف دیگر جیمز بر روش فلسفی که در پی اثبات یا رد گزاره‌های دینی است هم ایراد می‌گیرد و بر این باور است که باور داشتن به گزاره‌هایی همچون «خدا فاقد قوه است پس تغییرناپذیر است»، «خدا عظیم و بیکران است»، «او علت همه چیز است» و... در حالت کلی نمی‌تواند ارزشی داشته باشد بلکه هنگامی ارزشمند است که بتواند در ساحت روانی فرد تغییرات مثبتی ایجاد کند. به طور کلی دیدگاه بدیلی که جیمز ارائه می‌دهد دیدگاهی پراگماتیک است که تجربه‌های دینی را از این زاویه بررسی می‌کند که منشاء چه تغییراتی در ساحت روانی فرد می‌گردند.نگارش کتاب «تنوع تجربه دینی» (The varieties of religious Experience ) در سال 1902 توسط ویلیام جیمز به اتمام رسیده و چاپ شد و مطابق با انتظارات نویسنده از فروش بالایی هم برخوردار شد. این کتاب شامل بیست فصل است که هر کدام متن مکتوب یکی از جلسات درس گفتار گیفورد ویلیام جیمز می‌باشد که 19 فصل به مباحثی نظیر تحدید موضوع، سالم اندیشی، روح بیمار، ایمان آوری، پارسایی، عرفان، و فلسفه می‌پردازد و فصل بیستم یا آخرین فصل هم به نتیجه‌گیری از مباحث مطرح شده اختصاص یافته است. ترجمه فارسی کتاب فوق که نخستین ترجمه منتشر شده به زبان فارسی و دارای نثر روان و خوشخوانی است توسط آقای حسین کیانی و به وسیله انتشارات حکمت در سال 1391 به چاپ رسیده است.

لینکاین مطلب که در روزنامه "آرمان" به تاریخ 21 آبان 1391 به چاپ رسیده است. 

آخرین ویرایش: - -

 

کتاب هایی که امسال از نمایشگاه خریدم

جمعه 23 اردیبهشت 1390 04:43 ب.ظنویسنده : وحید حلاج

 

1) کلیات شمس تبریزی، مولانا جلال الدین محمد بلخی، به تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، پنجم 1389،دوستان

2) رویکرد عقلانی در تفسیر قرآن، نصر حامد ابوزید، احسان موسوی خلخالی، اول 1387، نیلوفر

3) اخلاق دین شناسی؛ ابوالقاسم فنایی، اول 1389، نگاه معاصر

4) مهر ماندگار، مصطفی ملکیان، دوم 1389، نگاه معاصر

5) هرمنوتیک مدرن( گزینه ی جستارها)، نیچه، هایدگر، گادامر و ... ، بابک احمدی و دیگران، هشتم 1389، نشر مرکز

6) معمای مدرنیته، بابک احمدی، ششم 1389، سمت

7) گفت و گوهای فلسفه فقه، عابدی شاهرودی و دیگران، دوم 1380، بوستان کتاب قم

8) سرآغازهای علم در غرب، دیوید سی. لیندبرگ، دکتر فریدون بدره ای، اول 1377، علمی و فرهنگی

9) نقش ریاضیات در فرهنگ غرب، موریس کلاین، محمد دانش، اول 1388، علمی و فرهنگی

10) تاریخ علم، دمپی یر، عبدالحسین آذرنگ، ششم 1389، سمت

11) فسلفه علم، جیمز لیدیمن، حسین کرمی، اول 1390، حکمت

12) معرفت شناسی، ریچارد فیومرتون، جلال پی کانی، اول 1390، حکمت

13) دین و نگرش نوین، والتر ترنس استیس، احمد رضا جلیلی، اول 1390، حکمت

14) چهار پراگماتیست، اسرائیل شفلر، محسن حکیمی، سوم 1388، نشر مرکز

15) از ارسطو تا گودل( مجموعه مقاله های فلسفی – منطقی )، ضیاء موحد، دوم 1387، هرمس

16) جهان هولوگرافیک، مایکل تالبوت، داریوش مهرجویی، هجدهم 1389، هرمس

17) خرد در سیاست ( مجموعه مقالات )، هانا آرنت و دیگران، عزت الله فولادوند، سوم 1389، طرح نو

18) فلسفه و جامعه و سیاست، گزیده و نوشته و ترجمه عزت الله فولادوند، دوم 1390، نشر ماهی

19) یونگ، خدایان و انسان مدرن، آنتونیو مورنو، داریوش مهرجویی، پنجم 1388، نشر مرکز

20) لوتر مردی میان خدا و شیطان، هیکو ابرمان، ابوتراب سهراب و فریدالدین رادمهر، دوم 1387، چشمه

21) زندگی نامه آیزایا برلین، مایکل ایلگناتیف، عبدالله کوثری، اول 1389، نشر ماهی

22) شوکران اصلاح، دفاعیات عبدالله نوری در دادگاه، پانزدهم 1379، طرح نو

23) کنفرانس برلین؛ خدمت یا خیانت، محمد علی زکریایی، اول 1379، طرح نو

24) مبانی اخلاق، جرج ادوارد مور، توکلی و عسگری یزدی، اول 1388، سمت و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

25) فلسفه اخلاق در قرن بیستم، مری وارنوک، ابوالقاسم فنایی، دوم 1387، بوستان کتاب قم

26) پژوهش های فلسفی، لودویگ ویتگنشتاین، فریدون فاطمی، پنجم 1389، نشر مرکز

27) علم اقتصاد اتریشی، کرن آی. وان، غلامرضا آزاد (ارمکی) و امیر آزاد (ارمکی)، اول 1385، نشر نی

28) اندیشه های سیاسی و اقتصادی هایک، ایمون باتلر، فریدون تفضلی، اول 1387، نشر نی

29) نظریه های رمان( از رئالیسم تا پسامدرنیسم)، دیوید لاج و دیگران، حسین پاینده، دوم 1389، نیلوفر

30) خداحافظ گاری کوپر، رومن گاری، سروش حبیبی، نهم 1389، نیلوفر

31) آنا کارنینا، لئون تولستوی، سروش حبیبی، هفتم 1388، نیلوفر

32) خانه ای برای آقای بیسواس، و.س.نایپل، مهدی غبرائی، دوم 1389، نیلوفر

33) بلندی های بادگیر، امیلی برونته، رضا رضایی، اول 1390، نشر نی

34) بابا گوریو، انوره دو بالزاک، مهدی سحابی، اول 1388، نشر مرکز

35) آبلوموف، ایوان گنچاروف، سروش حبیبی، سوم 1390، فرهنگ معاصر


پی نوشت: امسال هم گذشت پنج باری به نمایشگاه رفتم و 35 جلد کتاب خریدم ( البته کتاب های انتشارات طرح نو را از مرکز فروش این انتشارات در خیابان خرمشهر، خیابان عربعلی خریدم). اما نمایشگاه کتاب هر سال کم بار تر و کم مایه تر از سال پیش می شود به دردل برخی از ناشران که گوش می کردی از وضعیت نشر می نالیدند و می گفتند که کتاب های بسیاری را در انتظار مجوز دارند برخی از ناشران هم چندان امیدی نداشتند که سال بعد در نمایشگاه حضور داشته باشند همانطور که سال پیش کویر، امیدفردا، گام نو و دیگران بودند و امسال حضور نداشتند به این جمع اضافه کنید آگه، اختران، طرح نو،صراط و بسیاری دیگر را.


آخرین ویرایش: شنبه 11 آبان 1398 12:33 ق.ظ

 

 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic