تبلیغات
پرگار - مطالب معرفی کتاب

تنوع تجربه دینی

یکشنبه 21 آبان 1391 10:07 ق.ظنویسنده : وحید حلاج

 


تئودور فلورنوئا روانشناس برجسته سوئیسی (1854 – 1920) که علایق همدلانه‌ای نسبت به دین داشت دو اصل– مثبت و منفی- را به عنوان مبنای پژوهش‌های روانشناختی دین قرار داد. «بر اساس اصل «استثنای امر لاهوتی» روانشناسان دین نباید وجود شیء مذهبی را انکار یا اثبات کنند، زیرا این امر به فلسفه مربوط می‌شود و خارج از حوزه صلاحیت آنهاست. از سوی دیگر، بر عهده آنهاست که احساس تعالی را تصدیق نمایند و ظرایف و انواع آن را با بیشترین دقت و امانت ممکن بررسی کنند.» (روانشناسی دین، دیوید ام. ولف، ترجمه محمد دهقانی، ص 86) ویلیام جیمز (فیلسوف و روانشناس آمریکایی 1842 – 1910) هم که دوست و همفکر فلورنوئا محسوب می‌شد این دو اصل را فرض گرفته بود. با این حال ویلیام جیمز مانند دیگر متفکران پراگماتیست نگاهی عملگرایانه به پدیده دین دارد. وی ابتدا میان دو گروه «سالم‌اندیشان» یا «یک بار زادگان» و «روح‌های بیمار» یا «دوبار زادگان» تفاوت می‌گذارد. سالم اندیشان کسانی هستند که: «این احساس را دارند که در عالم همه چیز بر وفق مراد است و/ یا خودشان در طرف راست خدا قرار دارند و، به عبارت دیگر اهل فلاح و نجات سعادت‌اند» (تنوع دین در روزگار ما، چارلز تیلور، ترجمه مصطفی ملکیان، مقدمه ص 15 و 16). اینان گروهی هستند که شرور را در عالم نمی‌بینند و بسیار خوشبینانه به جهان پیرامون می‌نگرند. جیمز، بر این باور است که نفوذ لیبرالیسم در مسیحیت در اوایل قرن نوزدهم باعث نضج و رونق دیدگاه سالم‌اندیشی شده است. وی می‌گوید: «اینک مجامعی را سراغ داریم که مبلغان آن نه تنها آگاهی از گناه را در ذهن ما بزرگ نمی‌کنند بلکه به تخفیف آن عنایت دارند. آنها کیفر ازلی را نادیده انگاشته یا حتی آن را انکار می‌کنند و به جای تاکید بر فساد و شرارت انسان، بیشتر بر قدر و منزلت او اصرار می‌ورزند» (تنوع تجربه دینی، ویلیام جیمز، ترجمه حسین کیانی، حکمت، ص 115 و 116). دسته دیگری که جیمز برمی‌شمرد «روح‌های بیمار» یا «دوبارزادگان» هستند: «کسانی که مزاجی مخالف مزاج گروه اول دارند و بر جنبه‌های تیره و تارتر عالم درنگ می‌کنند و به تعبیر دیگر، از دیدن درد، فقدان و شکست و ضایعه، شر و رنج گریزی ندارند» (تنوع دین در روزگار ما، ص 16). جیمز، کنه دینداری را مربوط به گروه دوم (دوبارزادگان) می‌داند. اینان کسانی هستند که از آگاهی نسبت به الف- فقدان معنا در عالم ب- شر موجود در جهان و ج- احساس شدید گناه شخصی یا گناهکاری خود برخوردارند. جیمز گروه اخیر را مستعد نوعی تجربه دینی می‌داند که موجب ایمان‌‌آوری Conversion می‌شود. دیدگاه‌های عملگرایانه جیمز معطوف به نتیجه دینداری است تا حقیقت فلسفی دین. او در ابتدای این کتاب میان دو رویکرد پژوهشی نسبت به دین تفاوت می‌گذارد یکی این که گرایش‌های دینی چیستند و دیگر این که اهمیت فلسفی آنها چیست. وی پاسخ به پرسش اول را که شامل پرسش‌هایی نظیر: «ماهیت آن چیست؟ چگونه پدید آمده است؟ ساختار، منشاء و پیشینه آن چیست؟» (تنوع تجربه دینی، ص 20) می‌شود را حکم وجودی یا قضیه وجودی (Existensial Judgment) مسئله می‌نامد و پاسخ به پرسش دوم را قضیه ارزشی یا حکم معنوی (Spiritual Judgment) نام می‌نهد. جیمز تاکید دارد که نباید توجه و تمرکز روی ارزش وجودی دین باعث فراموش شدن ارزش معنوی آن بشود. او در این کتاب سعی دارد تا ترکیبی از این دو نوع رویکرد به دست بدهد که هم وجه وجودی و هم وجه معنوی دین و دینداری را مدنظر داشته باشد.کتاب «تنوع تجربه دینی» مجموعه گردآوری و اصلاح شده از بیست درس گفتار است که ویلیام جیمز آنها را در سال 1898 در دانشگاه ادینبورو اسکاتلند ایراد کرده است. رویکرد جیمز در این درس گفتارها، رویکردی پدیدار شناختی است و در جای جای کتاب مثال‌های فراوانی از تجربه‌های دینیِ به ثبت رسیده اعم از تجربه‌های دینی قدیسان یا «نخبگان» و تجربه‌های دینی مردم عادی آورده شده است. جیمز در این کتاب به مخالفت با دیدگاه طبیعت‌گرایانه در روانشناسی که منشاء تمام تجربه‌های عرفانی و دینی را فیزیولوژی بدن انسان می‌داند برمی‌خیزد و معتقد است که دیدگاه طبیعت‌گرایانه از اثبات این که تمام تجربه‌های عرفانی و دینی منشاء فیزیولوژیکی دارند عاجز است. از طرف دیگر جیمز بر روش فلسفی که در پی اثبات یا رد گزاره‌های دینی است هم ایراد می‌گیرد و بر این باور است که باور داشتن به گزاره‌هایی همچون «خدا فاقد قوه است پس تغییرناپذیر است»، «خدا عظیم و بیکران است»، «او علت همه چیز است» و... در حالت کلی نمی‌تواند ارزشی داشته باشد بلکه هنگامی ارزشمند است که بتواند در ساحت روانی فرد تغییرات مثبتی ایجاد کند. به طور کلی دیدگاه بدیلی که جیمز ارائه می‌دهد دیدگاهی پراگماتیک است که تجربه‌های دینی را از این زاویه بررسی می‌کند که منشاء چه تغییراتی در ساحت روانی فرد می‌گردند.نگارش کتاب «تنوع تجربه دینی» (The varieties of religious Experience ) در سال 1902 توسط ویلیام جیمز به اتمام رسیده و چاپ شد و مطابق با انتظارات نویسنده از فروش بالایی هم برخوردار شد. این کتاب شامل بیست فصل است که هر کدام متن مکتوب یکی از جلسات درس گفتار گیفورد ویلیام جیمز می‌باشد که 19 فصل به مباحثی نظیر تحدید موضوع، سالم اندیشی، روح بیمار، ایمان آوری، پارسایی، عرفان، و فلسفه می‌پردازد و فصل بیستم یا آخرین فصل هم به نتیجه‌گیری از مباحث مطرح شده اختصاص یافته است. ترجمه فارسی کتاب فوق که نخستین ترجمه منتشر شده به زبان فارسی و دارای نثر روان و خوشخوانی است توسط آقای حسین کیانی و به وسیله انتشارات حکمت در سال 1391 به چاپ رسیده است.

لینکاین مطلب که در روزنامه "آرمان" به تاریخ 21 آبان 1391 به چاپ رسیده است. 

آخرین ویرایش: - -

 

کتاب هایی که امسال از نمایشگاه خریدم

جمعه 23 اردیبهشت 1390 04:43 ب.ظنویسنده : وحید حلاج

 

1) کلیات شمس تبریزی، مولانا جلال الدین محمد بلخی، به تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، پنجم 1389،دوستان

مدتها بود که می خواستم غزلیات شمس را بخرم ولی هر بار به تعویق می انداختمش امسال بالاخره خریدمش؛ در جایی خواندم که دکتر سروش می گفت وقتی که ایران را برای ادامه تحصیل به سوی انگلستان ترک کرد یکی از معدود کتاب ها یا تنها کتابی که با خود برد ( اشتباه از من است ) مثنوی مولوی بود. من هم اگر در آینده قرار باشد به تنهایی در جایی دورافتاده زندگی کنم یکی از کتاب هایی که حتما با خود خواهم برد غزلیات شمس خواهد بود.

2) رویکرد عقلانی در تفسیر قرآن، نصر حامد ابوزید، احسان موسوی خلخالی، اول 1387، نیلوفر

خدایش بیامرزد. همین چند ماه پیش بود که خبر وفاتش آمد و جامعه نواندیشان دینی را با فقدان متفکری برجسته روبرو ساخت. دکتر نصر حامد ابوزید، متفکری مصری بود که در زمینه فهم متن و هرمنوتیک کارهایی بزرگ کرده بود کتاب " معنا و مفهوم متن" که توسط انتشارات طرح نو منتشر شده معروفترین کتاب از او در ایران است. می خواستم آن کتاب را هم بخرم، نشد، بماند برای بعد.

3) اخلاق دین شناسی؛ ابوالقاسم فنایی، اول 1389، نگاه معاصر

دکتر ابولقاسم فنایی دانش آموخته حوزه علمیه قم و سپس فارغ التحصیل فوق لیسانس الهیات و دکتری فلسفه اخلاق می باشد. ایشان از جمله نو اندیشان دینی است که به نظر من در آینده حرف های زیادی برای گفتن خواهد داشت به نظر دکتر فنایی، اخلاق، مقدم بر دین است و هر جا به تعارض برخوردیم باید اخلاق را مقدم بداریم. از ایشان کتاب " دین در ترازوی اخلاق" را خوانده بودم آنطور که فهمیدم کتاب " اخلاق دین شناسی" همان نگاه " دین در ترازوی اخلاق" را با دیدی وسیعتر دنبال می کند.

4) مهر ماندگار، مصطفی ملکیان، دوم 1389، نگاه معاصر

مصطفی ملکیان 4 کتاب به عنوان مولف به  چاپ رسانده است. 3 کتاب دیگر را در کتابخانه ام دارم و خوانده ام اما این کتاب را نداشتم که خوشبختانه خریدمش تمرکز اصلی این کتاب بر روی اخلاق شناسی است چند وقتی که علاقه زیادی به " اخلاق فضیلت" پیدا کرده ام و می دانم که ملکیان در مقوله " اخلاق فضیلت" بسیار تواناست و خواند مطالبی از او به من بسیار کمک خواهد کرد.

5) هرمنوتیک مدرن( گزینه ی جستارها)، نیچه، هایدگر، گادامر و ... ، بابک احمدی و دیگران، هشتم 1389، نشر مرکز

بازار کتاب ایران با فقر شدید کتاب در حوزه هرمنوتیک مواجه است و بنابراین برای انتخاب کتاب دست مخاطب بسته است با این حال کتاب فوق کتاب خوبی است اما برای کسی که آشنایی با هرمنوتیک ندارد به هیچ وجه مناسب نیست به نظر من برای آشنایی اولیه با هرمنوتیک، در حال حاضر کتاب " درآمدی بر هرمنوتیک" نوشته احمد واعظی مناسب ترین کتاب است.

6) معمای مدرنیته، بابک احمدی، ششم 1389، سمت

7) گفت و گوهای فلسفه فقه، عابدی شاهرودی و دیگران، دوم 1380، بوستان کتاب قم

این کتاب را وقتی احسان داشت در قفسه های کتاب به کتاب ها نگاه می کرد نشانم داد اولین عامل جذب، قیمتش بود و بعد مصاحبه های خوبی که با کسانی چون ملکیان و شبستری در این کتاب انجام شده از این کتاب هم من خریدم و هم احسان؛ هر کدام حدود 860 تومان

8) سرآغازهای علم در غرب، دیوید سی. لیندبرگ، دکتر فریدون بدره ای، اول 1377، علمی و فرهنگی

597 صفحه و فقط 1500 تومان، عجیب نیست؟ اما من این کتاب ار در قفسه های انتشارات علمی و فرهنگی پیدا کردم. به نظرم کتابی که 13 سال از انتشارش بگذرد و هنوز به فروش نرفته باشد نباید چندان کتاب جالبی باشد اما به هر حال من خریدمش شاید هم کتاب خوبی از آب در آید. این کتاب به سنت علمی اروپایی در بافت فلسفی، دینی، و تاسیساتی آن از 600 قبل از میلاد تا 1450 میلادی می پردازد.

9) نقش ریاضیات در فرهنگ غرب، موریس کلاین، محمد دانش، اول 1388، علمی و فرهنگی

تا جایی که تورقش کردم کتابی عالی و خوشخوان برای کسانی که دوست دارند به مباحث فسلفی، کمی عمیقتر بپردازند.

10) تاریخ علم، دمپی یر، عبدالحسین آذرنگ، ششم 1389، سمت

11) فسلفه علم، جیمز لیدیمن، حسین کرمی، اول 1390، حکمت

12) معرفت شناسی، ریچارد فیومرتون، جلال پی کانی، اول 1390، حکت

13) دین و نگرش نوین، والتر ترنس استیس، احمد رضا جلیلی، اول 1390، حکمت

فکر می کنم نخستین بار که اسم "والتر استیس" توجهم را جلب کرد در نوشته های دکتر سروش بود و پس از آن هم این نام را بسیار شنیدم هم در سخنان و نوشته های محمد مجتهد شبستری و هم در درس گفتارهای " فلسفه تحلیلی" هومن پناهنده که به تازگی گوش می کردم/ می کنم. کتاب "عرفان و فلسفه" استیس سال ها پیش توسط انتشارات سروش و با ترجمه بهاءالدین خرمشاهی چاپ شده است اما این کتاب امسال به چاپ رسیده است یکی دیگر از دلایلی که باعث شد تا این کتاب را بخرم این بود که ویراستاری ترجمه کتاب را مصطفی ملکیان بر عهده داشت و همین، این اطمینان را به من می داد که " دین و نگرش نوین" حتما کتاب در خوری است.

14) چهار پراگماتیست، اسرائیل شفلر، محسن حکیمی، سوم 1388، نشر مرکز

15) از ارسطو تا گودل( مجموعه مقاله های فلسفی – منطقی )، ضیاء موحد، دوم 1387، هرمس

دکتر ضیاء موحد( متولد 1321) که دکتری خود را در رشته فلسفه منطق در دانشگاه لندن به پایان رسانده است از اساتید مبرز فلسفه و منطق جدید در ایران است. بگذارید اینطور بگویم که اگر مطلبی از دکتر موحد در زمینه فلسفه و منطق شنیدید یا خواندید می توانید مطمئن باشید که مطلب ایشان حتما قابل تامل جدی است و می تواند مورد استناد قرار بگیرد.

16) جهان هولوگرافیک، مایکل تالبوت، داریوش مهرجویی، هجدهم 1389، هرمس

این کتاب را به پیشنهاد احسان خریدم احسان می گفت که این کتاب سعی می کند تا از راه تحلیل ذهن و فلسفه ذهن وجود عرفان و مقولات عرفانی را توجیه و تبیین کند. بر روی جلد کتاب هم نوشته است: " نظریه ای برای توضیح توانائی های فراطبیعی ذهن و اسرار ناشناخته مغز و جسم ". چون این کتاب را نخوانده ام نظر خاصی درباره اش ندارم و لی به نظر باید کتابی جالب و خواندنی باشد کما این که تعداد چاپ های آن که به 18 رسیده است نماینگر پر فروش بودنش می باشد.

17) خرد در سیاست ( مجموعه مقالات )، هانا آرنت و دیگران، عزت الله فولادوند، سوم 1389، طرح نو

18) فلسفه و جامعه و سیاست، گزیده و نوشته و ترجمه عزت الله فولادوند، دوم 1390، نشر ماهی

19) یونگ، خدایان و انسان مدرن، آنتونیو مورنو، داریوش مهرجویی، پنجم 1388، نشر مرکز

کارل گوستاو یونگ از جمله متفکران محبوب من است او نظریات جالب توجهی در روانکاوی و روانشناسی تحلیلی دارد. یونگ بر خلاف بسیاری از روانکاوان در پی طرد دین از ساحت روانی بشر نبود بلکه او رویکردی همدلانه با دین، عرفان و اسطوره ها داشت و خود دارای تجاربی عرفانی هم بود.

20) لوتر مردی میان خدا و شیطان، هیکو ابرمان، ابوتراب سهراب و فریدالدین رادمهر، دوم 1387، چشمه

21) زندگی نامه آیزایا برلین، مایکل ایلگناتیف، عبدالله کوثری، اول 1389، نشر ماهی

22) شوکران اصلاح، دفاعیات عبدالله نوری در دادگاه، پانزدهم 1379، طرح نو

این کتاب درباره دفاعیات عبدالله نوری وزیر کشور سید محمد خاتمی در اولین سال های اصلاحات است که بعدها مدیر مسئول روزنامه جامعه شد نکته جالب در مورد این کتاب اینجاست: چاپ اول، آذر 1378 ( 10000 جلد ) چاپ دوم، آذر 1378(10000 جلد)، چاپ سوم( آذر 1378( 10000 جلد)، چاپ چهارم، آذر 1378(10000 جلد)، چاپ پنجم، آذر 1378( 10000 جلد)، چاپ ششم، آذر 1378 (10000 جلد)، چاپ هفتم، آذر1378(5000 جلد)، چاپ هشتم،آذر1378(5000جلد)،چاپ نهم،آذر 1378(5000 جلد)، چاپ دهم، دی 1378( 5000 جلد)، چاپ یازدهم،اسفند 1378(5000 جلد)،چاپ دوازدهم، اسفند 1378(5000 جلد)، چاپ سیزدهم،اردیبهشت 1379( 5000 جلد)، چاپ چهاردهم، اردیبهشت 1379( 5000 جلد)، چاپ پانزدهم، خرداد 1379( 5000 جلد)؛ یاد آن روزها بخیر

23) کنفرانس برلین؛ خدمت یا خیانت، محمد علی زکریایی، اول 1379، طرح نو

24) مبانی اخلاق، جرج ادوارد مور، توکلی و عسگری یزدی، اول 1388، سمت و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

بسیاری از فیلسوفان و متفکران در حوزه اخلاق، کتاب " مبانی اخلاق" مور را سرآغاز فلسفه اخلاق جدید می دانند. جرج ادوارد مور از سرآمدن فلسفه اخلاق معاصر بود او در ابتدای قرن بیستمن در دانشگاه کمبریج فلسفه درس می داد او در این دانشگاه همکار و دوست برتراند راسل  بود که این دو همراه با هم زمینه حضور و تدریس لودویگ ویتگنشتاین که بعدها به نظر بسیاری، بزرگترین فیلسوف قرن بیستم نام گرفت را به وجود آوردند. در ادبیات فلسفه اخلاق، جرج ادوارد مور در زمره "اخلاق شهودگرا" جای می گیرد.

25) فلسفه اخلاق در قرن بیستم، مری وارنوک، ابوالقاسم فنایی، دوم 1387، بوستان کتاب قم

26) پژوهش های فلسفی، لودویگ ویتگنشتاین، فریدون فاطمی، پنجم 1389، نشر مرکز

بسیاری از صاحب نظران، ویتگنشتاین را بزرگترین فیلسوف قرن بیستم دانسته اند. معمولا ویتگنشتاین را به دو دوره متقدم و متاخر تقسیم می کنند. ویتگنشتاین متقدم را با کتاب " رساله منطقی- فلسفی" و ویتگنشتاین متاخر را با کتاب " پژوهش های فلسفی" می شناسند. نوع نوشتن ویتگنشتاین طوری است که شاید نتوان مانند بسیاری از کتاب های دیگر آغاز و انجام و سیر مشخص منطقی برای آن در نظر گرفت بنابراین شاید خواندن کتاب هایی که شارحان و مفسران درباره ویتگنشتاین نوشته اند بسیار مفیدتر از خواندن مستقیم کتاب های او باشد اما به هر حال بعضی اوقات متن اصلی معنایی را برای آدم برمی انگیزد که شاید هیچ شارح و مفسری به آن اشاره نکرده باشد.

 

27) علم اقتصاد اتریشی، کرن آی. وان، غلامرضا آزاد (ارمکی) و امیر آزاد (ارمکی)، اول 1385، نشر نی

مکتب اقتصاد اتریش بیشتر با لودویگ فون میزس، اقتصاد دان اتریشی شناخته می شود این مکتب طرفدار نظام بازار آزاد و اقتصاد لیبرالی و مخالف سرسخت اقتصاد برنامه ریزی شده و اقتصاد سوسیال بود از دیگر مشاهیر این مکتب می توان از " فردریش فون هایک" نام برد.

28) اندیشه های سیاسی و اقتصادی هایک، ایمون باتلر، فریدون تفضلی، اول 1387، نشر نی

29) نظریه های رمان( از رئالیسم تا پسامدرنیسم)، دیوید لاج و دیگران، حسین پاینده، دوم 1389، نیلوفر

چند ماه پیش که کتاب " مدرنیسم" نوشته پیتر چایلدز با ترجمه رضا رضایی را می خواندم تازه فهمیدم که در دنیای رمان چه خبر است. با خواندن آن کتاب تقریبا فهمیدم که شاخصه های یک رمان رئال و یا یک رمان مدرن چیست. البته در آن کتاب تقریبا چیزی از رمان پست مدرن گفته نشده بود.  اما با این حال متوجه شدم  که علاقه من به رمان های رئال بسیار بیشتر است تا رمان های مدرن. کتاب " نظریه های رمان" به نظرم به صورت تخصصی تری به این مقولات می پردازد و فکر می کنم برای کسانی که دوست دارند رمان بخوانند ولی نمی دانند چه رمانی، آموزنده باشد.

30) خداحافظ گاری کوپر، رومن گاری، سروش حبیبی، نهم 1389، نیلوفر

31) آنا کارنینا، لئون تولستوی، سروش حبیبی، هفتم 1388، نیلوفر

32) خانه ای برای آقای بیسواس، و.س.نایپل، مهدی غبرائی، دوم 1389، نیلوفر

راستش هیچ شناختی از این رمان ندارم نه نویسنده اش را می شناسم و نه از سبکش اطلاع دارم. جلوی غرفه انتشارات نیلوفر که ایستاده بودم این کتاب نظرم را جلب کرد و با اندک تورقی احساس کردم که کتاب جالبی باید باشد پس خریدمش؛ به هر حال باید در برخی موارد خطر ریسک را هم پذیرفت دیگر.

33) بلندی های بادگیر، امیلی برونته، رضا رضایی، اول 1390، نشر نی

34) بابا گوریو، انوره دو بالزاک، مهدی سحابی، اول 1388، نشر مرکز

35) آبلوموف، ایوان گنچاروف، سروش حبیبی، سوم 1390، فرهنگ معاصر


پی نوشت: امسال هم گذشت پنج باری به نمایشگاه رفتم و 35 جلد کتاب خریدم ( البته کتاب های انتشارات طرح نو را از مرکز فروش این انتشارات در خیابان خرمشهر، خیابان عربعلی خریدم). اما نمایشگاه کتاب هر سال کم بار تر و کم مایه تر از سال پیش می شود به دردل برخی از ناشران که گوش می کردی از وضعیت نشر می نالیدند و می گفتند که کتاب های بسیاری را در انتظار مجوز دارند برخی از ناشران هم چندان امیدی نداشتند که سال بعد در نمایشگاه حضور داشته باشند همانطور که سال پیش کویر، امیدفردا، گام نو و دیگران بودند و امسال حضور نداشتند به این جمع اضافه کنید آگه، اختران، طرح نو،صراط و بسیاری دیگر را.


آخرین ویرایش: شنبه 24 اردیبهشت 1390 07:23 ب.ظ